Lezzetli İstilacılar

Akdeniz Koruma Derneği Sürdürülebilir Balıkçılık Projeleri Gökova Körfezi

 

1869 yılında Süveyş Kanalının açılmasıyla sadece dünya deniz ticareti değil, Kızıldeniz ile Akdeniz’in birbirinden çok farklı olan ekosistemleri de birleştirilmiş oldu. Bu durum iklim değişikliğinin de etkisi ile istilacı denizel türlerin, tüm Akdeniz Havzası gibi ülkemiz sularında da artışını beraberinde getirdi. Denizel alandaki istilacı türler, karasal alandakiler gibi yerleştikleri alana hızla adapte olup “Biyolojik Kirlenme” adı verilen ekosistem değişimlerine neden olmaya devam ediyor.
Süveyş Kanalnın açılmasının ardından iklim değişikliğinin de etkisiyle son yıllarda Akdeniz’de istilacı tür sayısı artmaya başladı. İstilacı türler, geldikleri yeni ekosisteme hızla adapte olup yerli türler, bazı habitatlar ve dolayısıyla balıkçılık üzerinde baskı oluşturuyor.
Doğu Akdeniz’de sayıları hızla artan istilacı türlerden biri de Balon balığı (Lagocephalus sceleratus). 2013-2014 yılları arasında Gökova, Antalya ve İskenderun Körfezlerinde Balon balığı üzerine yaptığımız araştırma, bu türün küçük ölçekli kıyı balıkçılığına olan zararlarını da ortaya koydu. Çalışmanın yapıldığı alanlardan edinilen verilere göre; Balon balığı her bir balıkçıyı yıllık 3000 TL’nin üzerinde ekonomik zarara uğratıyor. Araştırmanın laboratuvar incelemeleri ise balığın içerdiği zehrin, her mevsim her organında bulunabildiğini ve kesinlikle tüketilmemesi gerektiğini gösteriyor.
Bazı istilacı türler ise Balon balığının tersine tüketim açısından bir sorun yaratmadığı gibi aynı zamanda lezzeti ile balıkçılığa da ekonomik katkı sağlıyor. Ülkemizde istilacı türlerle ilgili araştırma çalışmaları devam ederken bu türlerin bir kısmının, balık tezgahlarında yer almaya başladığı biliniyor. Bunlardan Kılkuyruk mercan (Nemipterus randalli), Lokum balığı (Saurida undosquamis), Beyaz sokar (Siganus rivulatus), Paşa barbunu (Upeneus moluccensis), son birkaç yılda Gökova Körfezindeki ticari türler arasında yer almaya başladı. Akyaka Su Ürünleri Kooperatifi’nin verilerine göre; Kooperatifin yıllık balık girdisinin %31’ini Kılkuyruk mercan, %5’ini ise Paşa barbunu oluşturuyor. Bununla birlikte sağlık için balon balığı gibi zararı olmayan ve lezzeti yüksek lokum balığı her gün 15-25 kilogram arasında avlanmasına ragmen henüz bilinmediği için ıskarta olarak atılıyor.
İstilacı türlerin yerli türler ve habitatlar üzerinde yarattığı baskının ve ekonomik zararın en aza indirilmesi için yapılması gerekenlerin başında; istilacı türlerin avlanarak denizden uzaklaştırılması ve insan sağlığı için tehdit oluşturmayan türlerin satışa sunularak balıkçılık mesleğinin desteklenmesi geliyor.
Bunun için 2015 yılında gerçekleştirdiğimiz Lezzetli İstilacılar Projesi ile Gökova Körfezinde yaşayan istilacı türlerin, balıkçılar ve yöre halkına tanıtılması için iletişim çalışmaları düzenlendi. İstilacı türlerin, ekosistem ve balıkçılığa etkileri, balon balığı gibi insan sağlığına zararlı türlerin yanı sıra lezzeti bakımından tercih edilebilir türler de tanıtıldı. Söz konusu türlerle ilgili çeşitli pişirme yöntemlerinin anlatıldığı broşürler hazırlanıp, “Yeni Tatlar Yeni Balıklar Akyaka’da” isimli festival düzenlendi.
Lezzetli İstilacılar Projesi, Akyaka Su Ürünleri Kooperatifi’nin ortaklığında Akdeniz Deniz Koruma Alanları Yöneticileri Ağı (MedPAN)’nın desteği ile gerçekleştirildi.